Waarom suiker vervangen door caloriearme zoetstoffen?
Wanneer caloriearme zoetstoffen worden gebruikt in plaats van suiker, kan de energie-inname worden verminderd, wat een bescheiden maar significante gewichtsverlies bevordert. Toch is er nog steeds discussie over hun rol. Sommige observationele studies hebben een verband aangetoond tussen de consumptie van zoetstoffen en obesitas, wat soms leidt tot de onjuiste conclusie dat deze producten gewichtstoename bevorderen.
Het is belangrijk om te onthouden dat observationele studies geen causaal verband kunnen aantonen. Dit verband, dat in dit soort onderzoeken wordt aangetroffen, kan grotendeels worden verklaard door het feit dat mensen met overgewicht of diabetes type 2 vaker hun suikerconsumptie willen verminderen en daarom kiezen voor alternatieven zonder toegevoegde suikers.
Daarentegen onderscheidt de huidige studie, SWEET (Sweeteners and Sweetness Enhancers: Prolonged Effects on Health, Obesity and Safety), zich juist door het hoge bewijsniveau, aangezien het een gerandomiseerde gecontroleerde studie betreft, de gouden standaard in klinisch onderzoek.
Een belangrijk onderzoek naar gewicht en darmmicrobiota
De SWEET-studie, gepubliceerd in het tijdschrift Nature Metabolism, evalueerde de langetermijneffecten van caloriearme zoetstoffen en zoete smaakversterkers* op het lichaamsgewicht en de darmmicrobiota bij mensen met overgewicht of obesitas.
Methodologie:
- 341 volwassenen en 38 kinderen met overgewicht of obesitas.
- Startfase voor volwassenen: 2 maanden energiebeperking met een doelstelling van ≥ 5 % gewichtsverlies
- Onderhoudsfase van 10 maanden voor deelnemers die het doel hebben bereikt: willekeurige verdeling in twee groepen:
- Groep zoetstoffen (140 deelnemers): vervanging van suiker in voedingsmiddelen en dranken door caloriearme zoetstoffen
- Controlegroep (137 deelnemers): geen zoetstoffen
- In beide groepen moesten de toegevoegde suikers tot het einde minder dan 10 % van de totale energie-inname bedragen
Een aanzienlijk lagere gewichtstoename
Na twee maanden gewichtsverlies waren de deelnemers gemiddeld 10 kg afgevallen, wat neerkomt op ongeveer 10% van hun lichaamsgewicht.
Tijdens de stabilisatieperiode kwamen de deelnemers geleidelijk weer aan, wat meestal het geval is na een periode van gewichtsverlies. Ze behielden echter allemaal een gewichtsverlies van meer dan 5 % van hun lichaamsgewicht, maar met een verschil tussen de twee groepen: de gewichtstoename bleek significant lager te zijn in de groep die zoetstoffen consumeerde dan in de controlegroep:
Na 1 jaar:
- Groep zoetstoffen: –7,2 kg behouden
- Controlegroep: –5,6 kg behouden
- Verschil: +1,6 kg in het voordeel van de groep die zoetstoffen gebruikte
Bovendien werd de suikerinname in de groep zoetstoffen gehalveerd ten opzichte van de andere groep, wat de daadwerkelijke doeltreffendheid van de vervanging bevestigt.
Gunstige effecten op de darmmicrobiota
Vrijwel alles wat we consumeren heeft invloed op de darmmicrobiota. De hamvraag is dus niet of deze verandert, maar of deze veranderingen gunstig of schadelijk zijn. Dit is een punt dat de onderzoekers ook in deze studie hebben onderzocht.
Het resultaat: ze constateerden in de groep die zoetstoffen gebruikte vrij gunstige veranderingen in de darmmicrobiota.
Wetenschappers hebben namelijk een grotere hoeveelheid bacteriën waargenomen die korteketenvetzuren produceren, die worden geassocieerd met een betere metabolische regulering. Volgens de auteurs zou dit effect op de microbiota bovendien kunnen bijdragen aan de betere resultaten die zijn behaald op het gebied van gewichtsbehoud. Er werden geen effecten van dysbiose (onbalans in de darmmicrobiota, zoals een afname van ‘goede’ bacteriën, een toename van ‘slechte’ bacteriën en/of een afname van de diversiteit) en geen cardiometabole effecten waargenomen bij het gebruik van zoetstoffen.
Sterk bewijs om rekening mee te houden
Deze studie, die tot op heden een van de grootste gerandomiseerde gecontroleerde onderzoeken is, levert dus sterk en hoogwaardig bewijs voor een gunstige rol van langdurig gebruik van caloriearme zoetstoffen bij gewichtsbeheersing.
Deze resultaten stellen de voorwaardelijke aanbeveling van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) uit 2023 ter discussie, waarin het gebruik van zoetstoffen voor gewichtsbeheersing werd afgeraden vanwege een mogelijk cardiometabool risico.
Integendeel, dit onderzoek toont aan dat de integratie van caloriearme zoetstoffen in een gezond, suikerarm dieet:
- het behoud van gewichtsverlies bevordert
- de cardiometabole gezondheid niet aantast
- de darmmicrobiota niet aantast
In dezelfde uitgave geven specialisten Sarah Schmitz en Louis Aronne (Comprehensive Weight Control Center, Division of Endocrinology, Diabetes & Metabolism, Weill Cornell Medicine, New York) commentaar op de reikwijdte van deze ontdekking in een artikel getiteld “The SWEET spot for weight maintenance”:
“De SWEET-studie bevestigt dat het vervangen van suiker door zoetstoffen en zoete smaakversterkers in voedingsmiddelen en dranken kan bijdragen tot gewichtsbehoud en geen nadelige invloed lijkt te hebben op de cardiometabole gezondheid over een periode van een jaar.”
*Zoete smaakversterkers zijn stoffen die in lage doses zelf geen zoete smaak hebben, maar die de waarneming van de suiker die al in een voedingsmiddel of drank aanwezig is, kunnen versterken. Sommige, zoals thaumatine en neohesperidine DC, worden in de Europese regelgeving toch als zoetstoffen geclassificeerd.