Obesitas en overgewicht vormen wereldwijd een grote uitdaging voor onze hedendaagse samenlevingen. Hoewel er talrijke factoren meespelen bij de ontwikkeling ervan, speelt voeding een belangrijke rol. Wat dranken betreft, is water niet alleen de enige fysiologisch onmisbare drank, het is ook de eerste keuze om aan de vochtbehoefte te voldoen. Het bevat geen calorieën en is daarom bijzonder geschikt voor wie wil afvallen of gewichtstoename wil voorkomen. Voor wie toch van een zoete smaak wil genieten, kunnen suikervrije lightdranken, die vrijwel geen calorieën bevatten, ook een optie zijn. Er doen echter veel beweringen de ronde over deze dranken, zoals dat ze zouden aanzetten tot meer eten, dat ze de afscheiding van insuline stimuleren en dat ze uiteindelijk geen enkel nut zouden hebben bij gewichtsbeheersing, of zelfs dat ze dik zouden maken! Maar wat weten we hier nu eigenlijk van?
Suikervrije lightdrank of water gedurende 104 weken
Om hierover duidelijkheid te krijgen, hebben onderzoekers van de Universiteit van Liverpool een grootschalig interventieonderzoek bij mensen uitgevoerd. Dit onderzoek, genaamd SWITCH, omvatte 493 deelnemers met overgewicht of obesitas. Sommigen van hen waren gewend om suikervrije lightdranken te drinken, anderen niet. Dit was bedoeld om vertekeningen als gevolg van veranderingen te beperken (iemand die er niet aan gewend is, kan anders reageren wanneer hem wordt gevraagd om hierop over te stappen, in vergelijking met iemand die ze al drinkt).
De deelnemers werden willekeurig verdeeld over twee groepen: de ene groep dronk alleen water, de andere groep dronk suikervrije lightdranken (twee blikjes van 330 ml per dag).
Gedurende het eerste jaar (52 weken) volgden alle deelnemers een collectief gedragsprogramma voor gewichtsbeheersing: wekelijkse begeleidingssessies gedurende 52 weken (een afslankfase van 12 weken, gevolgd door een fase van gewichtsbehoud van 40 weken). Vervolgens werden ze gedurende de daaropvolgende 52 weken gevolgd in het kader van een fase van gewichtsbehoud, maar zonder begeleiding.
Lees ook: Een effectieve bondgenoot bij het afvallen
Vergelijkbare resultaten voor water en suikervrije lightdranken
Na afloop van de 104 weken durende follow-up blijkt uit de resultaten dat de deelnemers in de groep die water dronken een gewichtsverlies van 3,7 kg hadden behouden, tegenover 4,8 kg voor de deelnemers in de groep die suikervrije lightdranken dronken (statistisch niet-significant verschil tussen de groepen). Water en suikervrije lightdranken bleken gelijkwaardig te zijn wat betreft de gewichtsverandering ten opzichte van de uitgangswaarde.
Hetzelfde geldt voor de evolutie van de taille- en heupomtrek, die in beide groepen in vergelijkbare mate afnamen.
De onderzoekers voerden ook een dual-energy X-ray absorptiometry (DEXA-scan) uit om de ontwikkeling van de vetmassa, de vetvrije massa en de androïde en gynoïde vetverdeling te volgen. Ook hier bleek er geen significant verschil te zijn tussen de “water”-groep en de groep die “suikervrije lightdranken” dronk.
Het totale cholesterolgehalte, het geglycosyleerde hemoglobine en de diastolische bloeddruk bleken iets hoger te zijn in de groep met suikervrije lightdranken (respectievelijk 0,5 mmol/l, 2,4 mmol/mol en 2,8 mmHg), maar deze verschillen bereikten niet de drempel voor klinische relevantie. De overige parameters (LDL-cholesterol, HDL-cholesterol, niet-HDL-cholesterol, triglyceriden, nuchtere bloedglucose- en insulinespiegel, systolische bloeddruk…) vertoonden geen verschillen tussen de twee groepen. Opgemerkt moet worden dat het cholesterolgehalte in beide groepen onder de streefwaarde van 5 mmol/l bleef.
Lees ook: Diabetes: water is niet beter dan light-/zero-dranken!
Zorgen door een oude hypothese
In de discussie komen de auteurs terug op een van de oorzaken van de bezorgdheid over de consumptie van suikervrije lightdranken: de hypothese dat alleen de zoete smaak, zonder energie-inname, de aangeleerde associaties tussen de zoete smaak en energie verstoort, wat een zogenaamde ‘cefalische’ insulinerespons zou uitlokken en een daaruit voortvloeiende ontregeling van de eetlust, wat vervolgens zou leiden tot compensatoir overeten en gewichtstoename. Uit gerandomiseerde gecontroleerde studies blijkt echter dat suikervrije lightdranken een gunstig of neutraal effect hebben op het lichaamsgewicht.
Ze wijzen bovendien op de tegenstrijdige aard van observationele studies, die te kampen hebben met omgekeerde causaliteit en resterende verstorende factoren. Deze studies bevatten doorgaans geen herhaalde metingen van de consumptie of zijn niet onderworpen aan substitutieanalyses (waarbij de gebruikelijke consumptie van suikerhoudende dranken wordt vervangen door suikervrije lightdranken of water).
Video: Stimuleren zoetstoffen de insulinesecretie?
Gerandomiseerde studies versus observationele studies
In de discussie herinneren de auteurs eraan dat een systematische review en een meta-analyse van gerandomiseerde klinische studies met een follow-up van meer dan 6 maanden rapporteerden dat het vervangen van suikerhoudende dranken door suikervrije lightdranken leidde tot een kleine maar statistisch significante langetermijnverlaging van de BMI, gelijk aan 1 kg bij volwassenen (2). Daarnaast wijzen ze erop dat de aanbevelingen van de WHO voornamelijk gebaseerd waren op gerandomiseerde gecontroleerde studies met een looptijd van 3 maanden of minder, wat het belang onderstreept van de langetermijngegevens die deze SWITCH-studie oplevert.
Ze wijzen erop dat verschillen in opzet tussen gerandomiseerde gecontroleerde studies en observationele studies de waargenomen variatie in de effecten kunnen verklaren. De gerandomiseerde cross-over-studie SWEET rapporteerde al gunstige effecten op de eetlust en de endocriene reacties na een acute interventie met nieuwe mengsels van suikervrije lightdranken en gesuikerde dranken (3).
Concluderend toont de SWITCH-studie dus aan dat mensen gewicht kunnen verliezen en dit gedurende 2 jaar kunnen behouden, of ze nu suikervrije lightdranken of water drinken. En dit ongeacht of ze al dan niet gewend zijn om deze dranken te consumeren. Beide groepen behielden een significant gewichtsverlies tot en met week 104.
Lees ook: Verhoogt het eten van zoete producten de trek in zoet?